Onze losse onderzoeken hebben alles met elkaar te maken
Manja Abraham, Lotje Krouwel en Oberon Nauta: drie onderzoeksminded DSP’ers. Hoe komen zij van inzichten tot adviezen die activeren? Welke verantwoordelijkheid heeft een onderzoeksbureau in tijden van alternatieve feiten?
Is er zoiets als typisch DSP-onderzoek? Hebben jullie een handelsmerk?
Oberon: ‘Dat denk ik niet, we werken heel vraaggericht. We hebben wel een paar uitgangspunten. Als we onderzoek doen naar een bepaalde doelgroep, dan willen wij die altijd betrekken. Triangulatie vinden wij ook belangrijk, dat verhoogt de betrouwbaarheid van de uitkomsten. Lukt het je binnen de tijd en het budget om meerdere methoden op een onderzoeksvraag los te laten? Dan vooral doen! Een laatste belangrijk uitgangspunt is dat onze onderzoeksresultaten aansluiten op de context. Dat gaat over de haalbaarheid van de aanbevelingen die uit een onderzoek komen. Wij willen graag dat ons werk impact heeft.’
Hebben jullie een voorbeeld van een recente, haalbare aanbeveling?
Oberon: ‘Een recente evaluatie in het Caribisch Gebied is hier een mooi voorbeeld van. Het ging om de bestedingen van de directie Koninkrijksrelaties op de zes eilanden die tot doel hebben de sociaaleconomische ontwikkelingen daar te bevorderen. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken had ons gevraagd om te reflecteren op een aantal thema’s. Een belangrijk voorbeeld is dat het Ministerie van BZK wettelijk verantwoordelijk is om het rijksbeleid in Caribisch Nederland te coördineren. Er zijn veel departementen die daar iets doen en de minister moet zorgen voor de samenhang hiertussen. Tegelijkertijd heeft de minister geen doorzettingsmacht. Vanuit de relatie kan de minister mensen bij elkaar brengen, maar vanuit de bevoegdheid niet. Dan is een stevig advies van ons: Laat je niet voorstaan op iets wat je niet kunt waarmaken. Zeg dat je faciliteert en daar waar het je gegund wordt, kun je coördineren. En zorg ervoor dat je functioneel gaat escaleren, zo nodig tot aan de politiek. We kunnen wel voorstellen dat het ministerie meer bevoegdheden moet krijgen, maar dat is simpelweg een onhaalbaar advies – hoe wenselijk het misschien ook zou zijn.’
Hoe komt het dat jullie de context van jullie onderzoeken zo goed kennen?
Manja: ‘Vaak zien wij de hele keten. Dat is echt een plus ten opzichte van academisch onderzoek dat meestal juist voor de verdieping binnen één thema gaat. Wij doen bijvoorbeeld veel onderzoeken en adviestrajecten op het gebied van veiligheid en justitie en wat daar links en rechts bij komt kijken. De ene dag werken wij in een onderzoek naar Veilige Scholen waar preventie een belangrijk thema is en de andere dag interviewen we voor een ander onderzoek een wijkagent over ondermijning. Het zijn allemaal losse onderzoeken, maar op een gegeven moment hebben ze alles met elkaar te maken. We krijgen daardoor ook zicht op de keuzes die organisaties moeten maken – alleen al omdat niet alles tegelijkertijd kan worden opgepakt.’
Lotje: ‘Dan raakt het beleid op het gebied van mensen met onbegrepen gedrag aan het onderzoek naar geweld tegen publieke dienstverleners, bijvoorbeeld.’
Manja: ‘Precies, en dan snap je waarom een bepaalde aanbeveling heel aantrekkelijk klinkt, maar waarom het met het oog op de druk in de keten niet zo makkelijk te realiseren is.’
Gaat het jullie aan het hart als een aanbeveling vervolgens toch niet uitgevoerd wordt?
Oberon: ‘Zeker! Gelukkig gebeurt het niet vaak, maar laatst hebben we gekeken naar het draagkrachtprincipe bij het opleggen van boetes. Nederland is inmiddels een beetje de gekke Henkie van Europa aan het worden door niet, zoals in andere landen, rekening te houden met iemands inkomen. Wij hebben uitgezocht hoe het Ministerie het huidige boetestelsel redelijk eenvoudig om kan vormen naar een boetestel dat op draagkracht is gebaseerd. Het Nibud was enthousiast, De Raad van de Rechtspraak was enthousiast, maar de Minister van Veiligheid en Justitie heeft onze aanbevelingen naast zich neergelegd. Dan blijft een belangrijk maatschappelijk vraagstuk liggen.’
Hoe proberen jullie in dit soort gevallen toch maatschappelijke impact te maken?
Lotje: ‘Dat raakt aan de vraag die ons ook bezighoudt: Hoe kunnen we ervoor zorgen dat onze bevindingen de mensen bereiken die het aangaat? Mensen zijn steeds minder gewend om zich uitgebreid in onderwerpen te verdiepen. Jongeren volgen het nieuws bijvoorbeeld vooral via sociale media. De meeste mensen zullen geen volledig rapport lezen, ook niet als het gaat over dingen die zij wel belangrijk vinden. Wij willen aanbevelingen die veel mensen in de samenleving raken, in ieder geval zo toegankelijk mogelijk communiceren. Dat betekent onder andere zoeken naar nieuwe communicatievormen.’
Manja: ‘We hebben een factbased influencer nodig!’
Oberon: ‘Dat zou niet gek zijn. De wijze waarop mensen kennis nu tot zich nemen, doomscrollend en in hun eigen bubbel, is een voedingsbodem voor alternatieve feiten. Decennialang zijn we het in Nederland eens geweest over dat er zoiets bestaat als een objectieve werkelijkheid, dat is aan het verschuiven. Als we het niet meer eens zijn over hoe je tot feiten komt, wat bindt ons dan nog? Dit raakt aan het fundament van de samenleving en onze rechtstaat. Wij vinden het heel belangrijk om met onze onderzoeken en adviezen bij te blijven dragen aan een goed onderbouwd, maatschappelijk gesprek. Dit betekent bijvoorbeeld dat wij ons niet committeren aan een bepaalde politieke stroming en geen opdrachten uitvoeren waarvan de centrale vraagstelling politiek is.’
Hoe gebruiken jullie AI al om meer impact te maken?
Manja: ‘We kijken hoe we het kunnen gebruiken om ons werk efficiënter te doen. Daarmee zijn we aan het experimenteren binnen de kaders die we onszelf als DSP opleggen. Aan de ene kant kan AI ons werk eenvoudiger maken, bijvoorbeeld door Copilot een afsprakenlijst van een overleg op te laten stellen, maar het gebruik van AI vraagt tegelijkertijd dat wij slimmer worden. We moeten kunnen beoordelen wat het waard is, wat het doet. En daarbij is AI geen holy grale. Misschien ook een generatiedingetje: mij helpt het zelf stoeien met teksten en onderzoeksuitkomsten ook om grip te krijgen op ingewikkelde materie.’|
Oberon: ‘Binnen DSP hebben we een werkgroep die de actuele ontwikkelingen op de voet volgt en periodiek het bureau bijpraat. AI brengt ook talloze vragen met zich mee over dataveiligheid, ethiek van onderzoek en betrouwbaarheid. We werken met een eigen AI die getraind is op onze omgeving en afgeschermd is van de rest van het internet. De tijd dat je met een gedeeld chatgpt-accountje AI kon inzetten ligt inmiddels wel echt achter ons.’
Waar willen jullie je meer op richten als AI een deel van het werk overneemt?
Lotje: ‘Voor mij is dat heel duidelijk: het eerste contact met het veld. Dat zou ik niet willen missen. Ik merk het nu ook weer in ons onderzoek naar BOA’s in domein 6 (Buitengewoon Opsporingsambtenaren die verantwoordelijk zijn voor ‘generieke opsporing,’ red.). Het is voor deze professionals zo belangrijk om hun verhaal te doen en met elkaar uit te wisselen. De interviews en bijeenkomsten leveren bijna altijd wel kennis en inzichten op waar zij gelijk mee verder kunnen, nog ongeacht het onderzoek. Dat vind ik de allerleukste momenten van het werk. Op heel kleine schaal al impact kunnen maken. Weten dat je het voor iemand doet. Als AI taken overneemt, wordt de menselijke kant van ons werk nog belangrijker.’
Oberon: ‘Daar sluit ik me graag bij aan. Bovendien wordt steeds meer duidelijk dat AI bepaalde onderdelen van het werk ook echt niet kan vervangen. Juist het voeren van het gesprek, het mensen samenbrengen en processen begeleiden dat kan AI gewoon niet. Terwijl dat vaak nu juist de kern van ons werk is.’
