Sekswerk is gewoon werk
In dit interview blikken Amber en Rachel gezamenlijk terug op deze twee jaar. Amsterdam, de stad die kiest voor een gelijkwaardige en mensgerichte behandeling. Hoe is het om te werken voor een opdrachtgever die voor deze benadering kiest? Welke good practices uit Amsterdam nemen zij mee naar andere gemeenten en met welke opgaven moet Amsterdam de komende jaren aan de bak?
Wat weten veel mensen niet als het gaat over Amsterdam, sekswerkers en mensenhandel?
Rachel: ‘Amsterdam is, vergeleken met andere gemeenten, een vooruitstrevende gemeente: Sekswerk is gewoon werk. Hoe kunnen wij de mensen die dit werk doen faciliteren en emanciperen? Amsterdam ondersteunt sekswerkers bij dagelijkse vragen, van huisvestingsvragen tot financiële vragen, tot soa-tests. Daarnaast is er speciale zorg voor sekswerkers die willen stoppen: dat is een traject waarin zij zich kunnen oriënteren op onder andere ander werk en huisvesting. En, als enige gemeente in Nederland, biedt Amsterdam instapcursussen voor mensen die als sekswerker willen beginnen en hoe zij dat veilig kunnen doen.’
Hoe verklaren jullie deze houding van de gemeente?
Rachel: ‘Tijdens mijn studie Geschiedenis heb ik eens onderzoek gedaan naar hoe de gemeente aan het begin van de 19e eeuw sekswerk al reguleerde. Er zullen altijd mensen zijn die als sekswerker beginnen, door hen goed te informeren, vergroot je als gemeente de veiligheid. Amsterdam heeft een lange traditie van nadenken over: Hoe richten wij dit op een veilige manier in? In de afgelopen periode was ik vooral betrokken bij het sekswerkbeleid en Amber bij het onderwerp mensenhandel. Wat mij verraste toen ik met deze opdracht begon, is dat er zoveel gesprek is tussen de gemeente en sekswerkers zelf. Transpersonen, vrouwen, mannen; verschillende sekswerkers zijn goed vertegenwoordigd via het Amsterdam Center for Sex Workers. Vanuit de media kreeg ik soms de indruk dat het contact met de sector vooral gaat over de plekken waar sekswerk plaatsvindt. Maar het gaat echt over alles wat nu gebeurt en speelt in de stad.’
Wat levert deze manier van werken op?
Amber: ‘Realistisch beleid. Op de overleggen met de partners was het van: “Vertel ons maar, wat kom je tegen?” Dat vond ik heel bevrijdend. Toen ik twee jaar geleden op deze opdracht begon, was er een heftig incident geweest met een sekswerker en een klant. Deze gebeurtenis leidde direct tot de vraag: Wat kan in de toekomst beter? Weten alle sekswerkers dat er een vertrouwenspersoon is? Welke vragen leven onder sekswerkers over aangifte doen en rechten en plichten en hoe kunnen we de antwoorden hierop verspreiden? Vanuit één casus werd gelijk doorgepakt. Het helpt natuurlijk dat Amsterdam bestuurders heeft die achter dit soort pragmatische oplossingen staan en dat de ketenpartners heel goed op elkaar in gespeeld zijn. Dat maakt of breekt alles.’
Een uur! Is dat haalbaar?
Amber: ‘Ja, Amsterdam is één van de vier gemeenten in Nederland die structureel bedden inkoopt, de signalerings- en meldingsketen goed heeft ingericht én deze goed heeft verbonden met de zorgketen. In Amsterdam zijn bij HVO-Querido veertien bedden gereserveerd voor slachtoffers van mensenhandel (hieronder valt arbeidsuitbuiting, criminele uitbuiting en seksuele uitbuiting). De bedden worden betaald uit reguliere Wmo-middelen. Eigenlijk zou iedere gemeente dit moeten organiseren, maar jammer genoeg voelen niet alle gemeenten die urgentie. Je hebt dubbel “pech” als je in een andere gemeente wordt aangetroffen als slachtoffer mensenhandel. Ondanks alle goede bedoelingen van de professionals kom je daar niet zomaar op een opvangplek terecht en word je soms tijdelijk, en ook onbeschermd, in een hotel geplaatst. Amsterdam zegt: “Wij hebben slachtoffers van mensenhandel en wij zorgen voor ze.” En ja, als je deze mensen ziet, moet je ook echt voor ze zorgen, denk hierbij aan een uitkering en medische zorg. Ja, dat kost je als gemeente dan geld. Maar als gemeente ben je verantwoordelijk voor de meest kwetsbaren in de samenleving, en daar vallen slachtoffers van mensenhandel zeker onder. ‘
Rachel: ‘Ongedocumenteerde sekswerkers vormen een andere groep mensen die door de gemeente wordt gezien en waar zij probeert goede zorg voor te bieden. Ook nu het beleid voor ongedocumenteerden op landelijk niveau steeds kariger wordt. Om dit soort principiële standpunten ben ik trots op mijn stad. Het brengt ook lastige vraagstukken met zich mee. Hoe kan de stad ongedocumenteerde sekswerkers perspectief bieden bijvoorbeeld? Op dit moment komen veel ongedocumenteerde transsekswerkers vanuit Zuid-Amerika naar Nederland. Vanuit Openbare Orde en Veiligheid loopt een onderzoek naar de route die deze mensen nemen.’
Met welke andere vraagstukken laten jullie de gemeente achter?
Amber: ‘Criminele uitbuiting van jongeren is een fenomeen dat sinds een paar jaar veel aandacht krijgt. De gezamenlijke aanpak met politie, OM en zorg heeft succes. Wanneer kwetsbare jongeren in opdracht van een ander criminele activiteiten uitvoeren, moeten alle betrokkenen goed onderzoeken of het niet om uitbuiting gaat. Voordat er op grote schaal aandacht was voor het thema werden deze jongeren niet als slachtoffers van criminele uitbuiting herkend. De gemeente zet nu in op het eerder signaleren van slachtoffers. Maar de vraag is: Wat kan de gemeente de slachtoffers van criminele uitbuiting die zij vindt, bieden? Hetzelfde geldt voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting. Zodra de arbeidsinspectie gaat handhaven op de ruimere definitie van arbeidsuitbuiting die dit jaar in de wet is opgenomen, zal zij meer slachtoffers vinden. Wat gaat dit betekenen voor de zorg? Dit zijn grote vragen waar de gemeente Amsterdam de komende jaren voor aan de lat staat.’
Wat nemen jullie mee naar een volgende gemeente?
Amber: ‘Dat open gesprek met de doelgroep en de ketenpartners. Zó direct vanuit de praktijk beleid maken, dat doe ik graag nog eens. En als er andere gemeenten zijn die ook zo beleid willen maken voor hun slachtoffers van mensenhandel, ondersteun ik hen graag.’
Rachel: ‘Ik vond om 10 uur op dinsdagmorgen met sekswerkers bespreken of tantra nou wel of geen sekswerk is, heel verfrissend, haha! Nee, zonder grappen, het gesprek met de mensen voor wie het beleid bedoeld is, of dat nou sekswerkers zijn, cliënten in de maatschappelijke opvang of jongeren in de jeugdzorg; dat is voor mij ook in volgende opdrachten een must.’
Amber van Berkel
“Verbinding is net zo belangrijk als de inhoud.”
