Wet terugdringen schoolverzuim
Schooluitval heeft vaak lange aanloop
De meeste kinderen die langdurig uitvallen van school zijn niet van de ene op de andere dag thuiszitter geworden. Vaak gaat daar een langdurig proces aan vooraf. Eerst wat vaker ziekmelden. Daarna spanningen op school. Toch een dag thuisblijven. Een aangepast rooster. Hulpverlening die op zich laat wachten. Ouders die vastlopen. Totdat een leerling nog maar gedeeltelijk of helemaal niet meer naar school gaat.
Wet terugdringen schoolverzuim
In Nederland gaan duizenden kinderen niet of niet volledig naar school. We weten dat dit probleem er is, maar om hoeveel kinderen het precies gaat? Dat blijft om verschillende redenen onbekend. Recent hebben we in ons onderzoek naar (gedeeltelijke) thuiszitters in Eindhoven gezien hoeveel leed hierachter verscholen zit.
De nieuwe Wet terugdringen schoolverzuim, die naar verwachting op 1 januari 2027 in werking treedt, moet hier verandering in brengen. De wet stelt eisen aan het eerder signaleren en aanpakken van verzuim. Dat is een belangrijke stap. Tegelijkertijd laat de praktijk zien dat het terugdringen van schoolverzuim veel meer vraagt dan betere registratie en vroegere meldingen. De echte opgave is om kinderen eerder in beeld te krijgen. Beter te begrijpen wat er speelt. Je aanpak als school en netwerkpartners te verbeteren en samen te voorkomen dat zij uitvallen.
Juist daar liggen de uitdagingen voor gemeenten, scholen en samenwerkingspartners.
Wat verandert er?
De huidige wetgeving richt zich vooral op ongeoorloofd verzuim. In de praktijk blijkt echter dat ook geoorloofd verzuim, zoals langdurige ziekte of aangepaste schoolprogramma’s, kan leiden tot langdurige afwezigheid en uiteindelijk schooluitval. Ook omdat scholen daar heel verschillend mee omgaan. Daarom wordt het begrip verzuim in de nieuwe wet verbreed.
De wet introduceert vijf belangrijke veranderingen:
- Scholen moeten een actiever en samenhangend verzuimbeleid voeren
- Scholen registreren zowel geoorloofd als ongeoorloofd verzuim
- Leerplicht kan eerder worden betrokken bij zorgelijk verzuim
- Gemeenten, samenwerkingsverbanden en het ministerie krijgen beter inzicht in verzuimgegevens
- De procedure rond vrijstellingen op lichamelijke of psychische gronden wordt aangepast
We zien dat de nieuwe wet een kans biedt om signalen sneller op te pakken en dat leerlingen minder snel langdurig uit beeld raken. Maar dan moeten scholen, gemeenten en netwerkpartners daar wel wat van maken.
Hoe kan DSP gemeenten ondersteunen?
Gemeenten beschikken vaak over verzuimaanpakken, regionale afspraken en samenwerkingsstructuren. Soms domeinoverstijgend, soms alleen gericht op onderwijs of jeugdhulp. De structuur staat (gedeeltelijk), maar of de partijen elkaar daadwerkelijk vinden, begrijpen en versterken is niet altijd een gegeven. Dit zorgt voor onvoldoende zicht op en passende ondersteuning voor de leerlingen die het meest kwetsbaar zijn.
DSP ondersteunt gemeenten graag bij deze opgave.
Inzicht in de aard en omvang van het probleem
Wij brengen in beeld welke vormen van (geoorloofd en ongeoorloofd) verzuim voorkomen, welke groepen risico lopen en waar leerlingen tussen onderwijs en zorg dreigen vast te lopen. Daarbij kijken we nadrukkelijk verder dan de formele definities en registraties.
Evaluatie van beleid en samenwerking
Wij onderzoeken hoe de huidige aanpak functioneert, waar knelpunten ontstaan en welke verbeteringen mogelijk zijn. We zetten de ervaringen van de leerlingen en ouders hierbij centraal. Daarbij betrekken we scholen, leerplicht, samenwerkingsverbanden, jeugdteams, zorgaanbieders en andere relevante partners.
Ontwikkeling van een integrale verzuimaanpak
DSP ondersteunt gemeenten bij het ontwikkelen van een gezamenlijke visie, duidelijke werkwijzen en effectieve samenwerkingsafspraken. Daarbij staat steeds de vraag centraal hoe kinderen en jongeren eerder passende ondersteuning kunnen krijgen.
Van data naar leren en sturing
Meer gegevens leiden niet vanzelf tot betere resultaten. Wij helpen gemeenten om verzuimdata te analyseren, te duiden samen met betrokken partijen en professionals. En om resultaten te vertalen naar concrete handelingsperspectieven voor beleid en uitvoering.
Een kans om echt verschil te maken
De Wet terugdringen schoolverzuim wordt soms gezien als een wetswijziging over registratie en meldingen. Dat is maar een deel van het verhaal. De kern van de wet is dat kinderen en jongeren eerder in beeld komen wanneer zij dreigen vast te lopen. Daarmee biedt de wet gemeenten de kans om niet alleen verzuim beter te registreren, maar vooral om schooluitval te voorkomen en ontwikkelkansen te vergroten.
De belangrijkste vraag is daarom niet of gemeenten voldoen aan de nieuwe wet. De belangrijkste vraag is of zij erin slagen om kinderen eerder te zien, beter te ondersteunen en te voorkomen dat zij langdurig buiten het onderwijs komen te staan. Dat is uiteindelijk waar deze wet om draait.
Wil je meer weten?
Neem dan vrijblijvend contact op met senior adviseurs Amber van Berkel en Tjisse Bosch.
Amber van Berkel
Senior adviseur en partner
“Verbinding is net zo belangrijk als de inhoud.”
Tjisse Bosch
Senior onderzoeker en adviseur
“Het meeste plezier heb ik in opdrachten waar je mag ‘stuiteren’ tussen domeinen, organisaties en perspectieven.”
